Rekuperatory należą do nowoczesnych urządzeń, mających na celu obniżenie kosztów eksploatacyjnych systemów grzewczych, a także zminimalizowanie potrzebnej do ogrzania pomieszczeń energii. Ciepło jest odzyskiwane z wywiewanego powietrza czy odprowadzanej cieczy bez wzajemnego mieszania się.
Zasada pracy rekuperatora jest niezwykle prosta. Przepływ ciepła w warunkach braku równowagi termodynamicznej polega na przekazywaniu energii z jednego ciała do drugiego poprzez zderzenia zachodzące między cząsteczkami tych ciał. Wyróżnia się trzy formy przekazywania energii:
Konwekcja polega na przekazywaniu energii w gazach i cieczach przez przemieszczanie się większej ilości cząsteczek. Przewodzenie polega na wymianie energii pomiędzy ciałami, które są w bezpośrednim kontakcie. Promieniowanie polega na przekazywaniu energii przez promieniowanie elektromagnetyczne.
Standardowym wymiennikiem ciepła jest kaloryfer. Gorąca woda wchodząc w bezpośredni kontakt z metalem oddaje mu energię, czyli ciepło. Następnie ciepło jest przekazywane powietrzu, które znajduje się w bezpośrednim otoczeniu kaloryfera. Ciepłe powietrze ogrzane na zasadzie przewodzenia rozchodzi się po danym pomieszczeniu na zasadzie konwekcji.
Upraszczając zasadę działania krzyżowego wymiennika ciepła, który jest sercem rekuperatora, można porównać go do kaloryfera. Energia cieplna ze zużytego powietrza jest oddawana metalowemu przewodnikowi, który następnie przekazuje ją świeżemu powietrzu, nawiewanemu do pomieszczenia.